بیماری سکته مغزی چگونه اتفاق می‌افتد؟ 4 مورد از علت بیماری

آخرین به‌روزرسانی در 2025-05-05 توسط مبینا نقوی

وقتی صحبت از بیماری سکته مغزی به میان می‌آید، بسیاری تصور می‌کنند این اتفاق تنها در سنین بالا رخ می‌دهد؛ اما در واقع، عوامل متعددی ممکن است در هر سنی باعث بروز آن شوند.

درک دقیق اینکه بیماری سکته مغزی چگونه اتفاق می‌افتد، نقش مهمی در پیشگیری از آن دارد. این عارضه زمانی به‌وجود می‌آید که خون‌رسانی به بخشی از مغز مختل شود و سلول‌های مغزی در معرض کمبود اکسیژن قرار گیرند.

در این مقاله از گروه پزشکی ویستان با عنوان «بیماری سکته مغزی چگونه اتفاق می‌افتد؟ 4 مورد از علت بیماری» قصد داریم به‌طور دقیق و علمی به بررسی اصلی‌ترین علل بروز این بیماری خطرناک بپردازیم. آشنایی با علل بیماری سکته مغزی نه‌تنها برای پزشکان و متخصصان، بلکه برای عموم مردم ضروری است؛ چرا که با شناسایی نشانه‌ها و عوامل خطر می‌توان از بروز سکته‌های شدید جلوگیری کرد.

اگر می‌خواهید بدانید چه عواملی مانند انسداد شریان‌های مغزی، پارگی عروق، حمله ایسکمیک گذرا و مشکلات قلبی در بروز بیماری سکته مغزی نقش دارند، تا پایان این مطلب با ما همراه باشید. این اطلاعات می‌توانند زندگی شما یا عزیزانتان را نجات دهند. همچنین در ادامه به چهار علت اصلی این بیماری اشاره می‌کنیم.

بیشتر مطالعه کنید: سکته مغزی

نوع سکته مغزی	علت اصلی بروز	علائم رایج	درصد شیوع	درمان رایج
ایسکمیک (Ischemic)	انسداد رگ خونی مغز	ضعف ناگهانی، بی‌حسی، لکنت زبان	حدود 85٪	داروهای حل‌کننده لخته، آسپرین
هموراژیک (Hemorrhagic)	پارگی رگ و خونریزی مغزی	سردرد شدید، تهوع، کاهش سطح هوشیاری	حدود 15٪	جراحی، کنترل فشار خون

1. انسداد شریان مغزی (ایسکمیک)

شایع‌ترین نوع بیماری سکته مغزی سکته ایسکمیک است که در آن لخته خون یا رسوبات چربی باعث انسداد یکی از شریان‌های مغزی می‌شوند. این انسداد می‌تواند به‌صورت ناگهانی یا تدریجی اتفاق بیفتد و بسته به محل وقوع، نواحی مختلفی از مغز را تحت تأثیر قرار دهد.

2. پارگی عروق مغزی (هموراژیک)

در برخی موارد، به‌ویژه در افراد با فشار خون بالا، یکی از رگ‌های مغزی ممکن است پاره شود و خون به داخل بافت مغز نشت کند. این نوع از بیماری سکته مغزی با نام سکته هموراژیک شناخته می‌شود و معمولاً شدیدتر از نوع ایسکمیک است.

3. حمله ایسکمیک گذرا (TIA)

TIA که به آن “سکته مغزی کوچک” نیز می‌گویند، نوعی هشدار جدی محسوب می‌شود. در این حالت، انسداد موقتی در جریان خون مغز ایجاد می‌شود و علائم آن طی چند دقیقه تا چند ساعت از بین می‌رود. نادیده گرفتن این نوع بیماری سکته مغزی می‌تواند عواقب جدی‌تری در آینده به دنبال داشته باشد.

4. بیماری‌های قلبی و ریتم نامنظم قلب (فیبریلاسیون دهلیزی)

بیماری‌های قلبی، به‌خصوص فیبریلاسیون دهلیزی، نقش مهمی در ایجاد لخته‌های خونی دارند که ممکن است به مغز منتقل شده و باعث بیماری سکته مغزی شوند. مدیریت بیماری‌های قلبی می‌تواند از بروز این سکته جلوگیری کند.

بیشتر بخوانید: علائم سکته مغزی

علائم بیماری سکته مغزی خفیف

علامت هشداردهنده	توضیح کوتاه	اقدام فوری موردنیاز
بی‌حسی یا ضعف یک طرف بدن	معمولاً در صورت، بازو یا پا رخ می‌دهد	تماس فوری با اورژانس
اختلال در گفتار	لکنت یا ناتوانی در درک کلمات	مراجعه فوری به بیمارستان
تاری دید ناگهانی	در یک یا هر دو چشم	ارزیابی اورژانسی
سرگیجه شدید	همراه با عدم تعادل یا سردرگمی	توقف فعالیت و درخواست کمک

در بیماری سکته مغزی خفیف، ممکن است علائم به‌صورت خفیف و گذرا ظاهر شوند و در بسیاری از موارد افراد آن‌ها را نادیده می‌گیرند. علائم معمول شامل:

• ضعف یا بی‌حسی در یک طرف بدن
• تاری یا دوبینی
• مشکل در صحبت کردن یا درک گفتار
• از دست دادن تعادل و سرگیجه
• سردرد خفیف و ناگهانی

توجه به این علائم در زمان مناسب می‌تواند مانع از سکته شدید در آینده شود.

دانستنی‌های بیشتر: آیا سکته مغزی خوب می شود؟

علائم قبل از بیماری سکته مغزی

علائم قبل از بیماری سکته مغزی معمولاً به‌صورت هشدارهایی بروز می‌کنند که نشان‌دهنده کاهش جریان خون به مغز هستند. این نشانه‌ها ممکن است چند ساعت تا چند روز قبل از بروز سکته اصلی ظاهر شوند و در صورتی که به‌موقع تشخیص داده شوند، می‌توان از سکته شدید جلوگیری کرد.

یکی از رایج‌ترین علائم، بی‌حسی یا ضعف ناگهانی در یک سمت بدن است. این احساس ممکن است در صورت، بازو یا پا ظاهر شود و معمولاً یک‌طرفه است. افراد ممکن است احساس کنند که دست یا پایشان سنگین شده یا کنترل آن کاهش یافته است.

اختلال در گفتار نیز یکی دیگر از نشانه‌های اولیه است. ممکن است فرد نتواند به‌وضوح صحبت کند، یا در درک صحبت‌های دیگران دچار مشکل شود. لکنت ناگهانی، فراموش کردن واژه‌ها یا صحبت کردن با کلمات بی‌ربط از علائم هشداردهنده‌اند.

مشکلات بینایی، مانند تاری دید، دوبینی یا از دست دادن موقت بینایی در یک یا هر دو چشم، نیز می‌توانند از علائم اولیه باشند. این اختلالات معمولاً ناگهانی رخ می‌دهند و ممکن است تنها چند دقیقه طول بکشند.

سرگیجه شدید، از دست دادن تعادل و ناتوانی در راه رفتن از دیگر علائم پیش‌سکته‌ای هستند. این موارد به‌ویژه زمانی نگران‌کننده هستند که با تهوع یا استفراغ همراه شوند.

سردرد ناگهانی و شدید بدون علت مشخص، به‌خصوص اگر با تغییر در سطح هوشیاری یا گیجی همراه باشد، می‌تواند نشانه‌ای از بروز قریب‌الوقوع سکته مغزی باشد. در افرادی که سابقه میگرن ندارند، سردرد غیرمنتظره می‌تواند زنگ خطر باشد.

برخی افراد ممکن است احساس ضعف یا خستگی مفرط، مشکلات حافظه موقتی یا تغییرات در رفتار و خلق‌وخو را تجربه کنند. این تغییرات اغلب نادیده گرفته می‌شوند، اما می‌توانند نشانه‌هایی از اختلال در عملکرد مغز به‌دلیل کاهش جریان خون باشند.

در زنان، علائم ممکن است متفاوت یا کمتر واضح باشند و شامل درد قفسه سینه، تپش قلب، سوزش در یک طرف بدن یا احساس خفگی ناگهانی باشند. این تفاوت‌ها می‌توانند باعث تأخیر در مراجعه به پزشک شوند.

شناخت دقیق این علائم و مراجعه سریع به مراکز درمانی می‌تواند از بروز بیماری سکته مغزی شدید جلوگیری کند.

دیگر مقاله ما: درمان سکته مغزی

درمان بیماری سکته مغزی در گروه پزشکی ویستان

گروه پزشکی ویستان با هدف ارتقاء آگاهی عمومی درباره بیماری‌ها و بهبود کیفیت زندگی بیماران فعالیت خود را آغاز کرده و هم‌اکنون به‌عنوان یکی از مراجع معتبر در زمینه آموزش سلامت در ایران شناخته می‌شود. این مجموعه با بهره‌گیری از تیمی متخصص شامل پزشکان، پرستاران و نویسندگان حوزه سلامت، محتوای علمی و قابل‌فهمی را برای عموم مردم تهیه می‌کند.

یکی از محورهای اصلی فعالیت گروه پزشکی ویستان، آشنایی مردم با بیماری‌های شایع مانند بیماری سکته مغزی، علائم هشداردهنده، روش‌های درمانی نوین و راهکارهای پیشگیری است. هدف ما، افزایش سطح آگاهی جامعه در مورد بیماری‌هایی مانند سکته مغزی و ارائه اطلاعات دقیق و به‌روز برای تصمیم‌گیری بهتر در شرایط بحرانی است. ویستان تلاش می‌کند تا پلی میان دانش پزشکی و نیازهای واقعی بیماران ایجاد کند.

شماره تماس جهت ارتباط با مجموعه پزشکی ویستان: 09966333097 – 02144387785 – 02144927197

آیا بیماری سکته مغزی خوب می‌شود؟

پاسخ به این سؤال بستگی به عوامل مختلفی دارد از جمله نوع سکته، شدت آسیب به مغز، محل درگیری، سن بیمار، و زمان شروع درمان. برخی افراد پس از بیماری سکته مغزی بهبودی کامل پیدا می‌کنند، در حالی که دیگران ممکن است دچار ناتوانی دائمی یا بلندمدت شوند.

در سکته مغزی ایسکمیک، اگر فرد سریعاً تحت درمان قرار گیرد، مثلاً با داروی ضدلخته (tPA) در ۳ تا ۴.۵ ساعت اول، احتمال بازیابی کامل بسیار بالا می‌رود. در مواردی که درمان دیرتر انجام شود، ممکن است بخشی از سلول‌های مغزی به‌طور دائمی آسیب ببینند و فرد دچار مشکلاتی مانند فلج یک‌طرفه، اختلال گفتار یا کاهش مهارت‌های شناختی شود.

توانبخشی بخش حیاتی از روند بهبودی است. بسته به ناحیه آسیب‌دیده مغز، بیماران ممکن است نیاز به گفتاردرمانی، کاردرمانی یا فیزیوتراپی داشته باشند. این خدمات به بیماران کمک می‌کند تا مهارت‌های از دست رفته را بازیابی یا با شرایط جدید تطبیق پیدا کنند.

مدت زمان بهبودی نیز متغیر است. برخی بیماران در طی چند هفته یا چند ماه به وضعیت مطلوب بازمی‌گردند، در حالی که برخی دیگر نیاز به مراقبت بلندمدت دارند. عوامل انگیزشی، حمایت خانواده، و دسترسی به خدمات پزشکی نقش مهمی در بهبود دارند.

مصرف منظم داروها برای کنترل فشار خون، کلسترول، قند خون و جلوگیری از لخته‌های جدید بسیار حیاتی است. بیماران باید سبک زندگی سالم را در پیش بگیرند؛ شامل رژیم غذایی کم‌نمک، فعالیت فیزیکی منظم، ترک سیگار و پرهیز از استرس‌های مزمن.

در سکته هموراژیک، روند بهبودی معمولاً پیچیده‌تر است زیرا علاوه بر آسیب بافتی، خطر افزایش فشار درون جمجمه و خونریزی مجدد نیز وجود دارد. در این موارد، ممکن است نیاز به جراحی یا اقدامات مراقبتی خاص باشد.

در بیماران جوان یا افرادی که سکته‌های خفیف‌تری داشته‌اند، احتمال بازگشت به زندگی مستقل بیشتر است. اما حتی در سکته‌های شدید هم با مراقبت‌های توانبخشی مناسب می‌توان کیفیت زندگی را تا حد خوبی بهبود داد. برخی بیماران حتی پس از سال‌ها می‌توانند توانایی‌هایی مانند راه رفتن یا صحبت کردن را دوباره کسب کنند.

علائم بیماری سکته مغزی خاموش

بیماری سکته مغزی خاموش (Silent Stroke) نوعی از سکته است که بدون علائم واضح یا با علائم بسیار خفیف اتفاق می‌افتد. بسیاری از افراد حتی متوجه نمی‌شوند که دچار سکته شده‌اند.

نشانه‌های احتمالی عبارت‌اند از:

• مشکلات حافظه یا تمرکز
• تغییرات خلقی یا رفتاری بدون دلیل مشخص
• احساس ضعف ناگهانی و بی‌دلیل
• سرگیجه‌های مکرر

این نوع سکته اغلب در اسکن‌های تصویربرداری مغز شناسایی می‌شود و ممکن است نشانه‌ای از سکته‌های متعدد پنهان باشد که به‌مرور باعث زوال مغز می‌شوند.

An ischemic stroke occurs when the blood supply to part of the brain is blocked or reduced. This prevents brain tissue from getting oxygen and nutrients. Brain cells begin to die in minutes. Another type of stroke is a hemorrhagic stroke. It occurs when a blood vessel in the brain leaks or bursts and causes bleeding in the brain. The blood increases pressure on brain cells and damages them.

سکته مغزی ایسکمیک زمانی رخ می‌دهد که خون‌رسانی به بخشی از مغز مسدود یا کاهش یابد. این امر مانع از دریافت اکسیژن و مواد مغذی توسط بافت مغز می‌شود. سلول‌های مغزی در عرض چند دقیقه شروع به مردن می‌کنند. نوع دیگری از سکته مغزی، سکته مغزی هموراژیک است. این نوع سکته زمانی رخ می‌دهد که یک رگ خونی در مغز نشت می‌کند یا پاره می‌شود و باعث خونریزی در مغز می‌شود. خون فشار روی سلول‌های مغز را افزایش می‌دهد و به آنها آسیب می‌رساند.

به نقل از سایت: https://www.mayoclinic.org/

طول عمر بعد از بیماری سکته مغزی

طول عمر بعد از بیماری سکته مغزی به عوامل متعددی بستگی دارد که شامل نوع سکته، شدت آسیب مغزی، سن بیمار، وجود بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت یا فشار خون بالا، میزان حمایت خانوادگی و کیفیت درمان‌های پس از سکته می‌شود.

در بیمارانی که دچار سکته مغزی ایسکمیک خفیف می‌شوند و بلافاصله تحت درمان قرار می‌گیرند، احتمال بقا و زندگی طولانی بسیار بالا است. آمارها نشان می‌دهد که حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد از افرادی که یک سکته مغزی را تجربه می‌کنند، حداقل ۵ سال دیگر زنده می‌مانند، به‌خصوص اگر تغییرات اساسی در سبک زندگی خود ایجاد کنند.

در مواردی که سکته شدیدتر باشد یا فرد دچار سکته هموراژیک شده باشد، خطر مرگ در هفته‌ها یا ماه‌های اول پس از حادثه بیشتر است. مخصوصاً در صورتی که سکته باعث از دست رفتن هوشیاری، فلج گسترده یا مشکلات تنفسی شود. در این موارد، احتمال نیاز به مراقبت طولانی‌مدت یا حتی وابستگی کامل به دیگران وجود دارد.

سن نقش بسیار مهمی دارد. افرادی که زیر ۶۵ سال هستند، در صورت دریافت درمان به‌موقع، احتمالاً طول عمر بالاتری پس از بیماری سکته مغزی خواهند داشت. در مقابل، بیماران مسن‌تر با بیماری‌های زمینه‌ای، بیشتر در معرض خطر مرگ زودهنگام هستند.

سبک زندگی بعد از سکته تأثیر مستقیمی بر طول عمر دارد. ترک سیگار، کاهش وزن، کنترل فشار خون و قند خون، پیروی از رژیم غذایی سالم (مانند رژیم مدیترانه‌ای) و ورزش‌های سبک، نقش مؤثری در جلوگیری از سکته‌های مکرر و افزایش طول عمر دارند.

داروهای ضد انعقاد، داروهای کنترل فشار خون و درمان‌های پیشگیرانه مانند استنت‌گذاری یا جراحی نیز در افزایش بقا مؤثرند. پایبندی به مصرف این داروها و مراجعه منظم به پزشک می‌تواند خطر مرگ یا ناتوانی‌های شدید را تا حد زیادی کاهش دهد.

مطالعات نشان داده‌اند که سکته مغزی دوم یا سوم، تأثیر جدی‌تری بر کاهش طول عمر دارد. بنابراین اقدامات پیشگیرانه برای جلوگیری از سکته‌های بعدی اهمیت حیاتی دارند.

برخی بیماران حتی پس از سکته شدید نیز با توانبخشی مداوم بهبود قابل توجهی در عملکرد جسمی و شناختی خود تجربه می‌کنند، که این موضوع نیز می‌تواند کیفیت و مدت زندگی آن‌ها را بهبود بخشد. خدمات توانبخشی خانگی یا بستری، گفتاردرمانی، فیزیوتراپی و کاردرمانی از جمله موارد کلیدی در این مسیر هستند.

علائم بیماری سکته مغزی خفیف در زنان

زنان ممکن است علائم خاص‌تری از بیماری سکته مغزی خفیف داشته باشند که گاهی متفاوت از مردان است. این تفاوت‌ها ممکن است باعث تأخیر در تشخیص شوند.

علائم متداول در زنان:

• تهوع یا استفراغ ناگهانی
• احساس تنگی نفس
• درد در قفسه سینه یا گردن
• سردرد شدید و غیرمعمول
• ضعف ناگهانی در یکی از اندام‌ها
• تغییرات ناگهانی در رفتار یا خلق‌وخو

آگاهی از این علائم خاص می‌تواند منجر به درمان زودهنگام و جلوگیری از سکته شدیدتر شود.

علائم مرگ بعد از بیماری سکته مغزی

در برخی موارد، بیماری سکته مغزی منجر به شرایط بحرانی می‌شود که می‌تواند به مرگ بینجامد. این علائم هشداردهنده شامل موارد زیر هستند:

• کاهش شدید سطح هوشیاری
• توقف تنفس یا نفس‌نفس زدن
• عدم واکنش به محرک‌ها
• گشاد شدن مردمک چشم
• تشنج یا حرکات غیرقابل کنترل

در صورت مشاهده چنین علائمی باید فوراً اورژانس خبر داده شود. در موارد شدید، تصمیمات پزشکی حیاتی مانند اقدامات حمایتی، در ICU انجام می‌شود.

علائم بیماری سکته مغزی گذرا

بیماری سکته مغزی گذرا یا TIA یک هشدار جدی برای سکته‌های شدیدتر در آینده است. این حالت با علائم موقتی ولی مشابه با سکته کامل همراه است:

• گفتار نامفهوم یا لکنت زبان
• از دست دادن موقت بینایی
• ضعف ناگهانی در یک سمت بدن
• سردرگمی یا ناتوانی در درک زبان
• اختلال در تعادل یا سرگیجه شدید

علائم معمولاً طی 5 تا 30 دقیقه از بین می‌روند ولی نباید نادیده گرفته شوند. درمان سریع و بررسی علت می‌تواند از سکته کامل جلوگیری کند.

نتیجه‌گیری

بیماری سکته مغزی یکی از مهم‌ترین و خطرناک‌ترین اختلالات مغزی است که می‌تواند زندگی فرد را به‌طور ناگهانی تحت تأثیر قرار دهد. همان‌طور که در این مقاله از گروه پزشکی ویستان دیدیم، چهار علت اصلی بروز سکته مغزی شامل انسداد شریان‌ها (ایسکمیک)، پارگی عروق (هموراژیک)، حمله ایسکمیک گذرا (TIA) و بیماری‌های قلبی نظیر فیبریلاسیون دهلیزی هستند. آشنایی با علائم هشداردهنده، چه در مراحل اولیه و چه در موارد خفیف یا خاموش، نقش حیاتی در پیشگیری از سکته‌های شدیدتر دارد.

به خاطر داشته باشید که بیماری سکته مغزی قابل پیشگیری و در بسیاری از موارد قابل درمان است؛ به شرطی که سریعاً اقدام شود و درمان مناسب آغاز گردد. همچنین، اصلاح سبک زندگی، مصرف داروهای تجویز شده، و پیگیری‌های منظم پزشکی می‌تواند از عوارض طولانی‌مدت آن جلوگیری کند.

گروه پزشکی ویستان همواره توصیه می‌کند که نسبت به هرگونه علامت مشکوک، حتی اگر موقتی باشد، بی‌تفاوت نباشید. چون هر دقیقه تأخیر در درمان، ممکن است منجر به آسیب جبران‌ناپذیر به مغز شود.

با افزایش آگاهی و پیروی از راهکارهای پیشگیرانه، می‌توان از وقوع بسیاری از موارد بیماری سکته مغزی جلوگیری کرد و زندگی سالم‌تری را تجربه نمود.

سؤالات متداول

۱. سکته مغزی چه علائمی دارد؟
علائم سکته مغزی معمولاً به‌صورت ناگهانی ظاهر می‌شوند و شامل ضعف یا بی‌حسی در یک طرف بدن، اختلال در تکلم، تاری یا دوبینی، سرگیجه شدید و سردرد ناگهانی هستند. تشخیص سریع این علائم برای جلوگیری از عوارض جدی حیاتی است.

۲. آیا سکته مغزی قابل درمان است؟
بله، اگر درمان سکته مغزی در همان ساعات اولیه شروع شود، امکان بهبودی کامل وجود دارد. روش‌های درمانی شامل داروهای حل‌کننده لخته، جراحی و توان‌بخشی تخصصی هستند که بسته به نوع سکته تجویز می‌شوند.

۳. تفاوت سکته مغزی ایسکمیک و هموراژیک چیست؟
سکته ایسکمیک زمانی رخ می‌دهد که رگ‌های مغزی به علت لخته خون مسدود شوند، در حالی‌که سکته هموراژیک به دلیل پارگی عروق و خونریزی در بافت مغز اتفاق می‌افتد. درمان این دو نوع سکته متفاوت است و تشخیص آن توسط پزشک ضروری است.

۴. آیا سکته مغزی فقط در سالمندان اتفاق می‌افتد؟
خیر. اگرچه سن یکی از عوامل خطر سکته مغزی است، اما افراد جوان هم به دلیل عواملی مانند فشار خون بالا، مصرف دخانیات، دیابت یا مشکلات قلبی می‌توانند در معرض این بیماری قرار بگیرند.

عامل خطر	قابل پیشگیری است؟	توضیحات
فشار خون بالا	بله	مهم‌ترین عامل سکته مغزی ایسکمیک و هموراژیک
دیابت	بله	قند خون بالا موجب آسیب به رگ‌ها می‌شود
سیگار کشیدن	بله	نیکوتین سبب تنگی عروق و افزایش خطر می‌شود
سن بالای 55 سال	خیر	افزایش سن ریسک سکته را بالا می‌برد
سابقه خانوادگی سکته	خیر	زمینه ژنتیکی نقش دارد

۵. چطور می‌توان از سکته مغزی پیشگیری کرد؟
برای پیشگیری از بیماری سکته مغزی باید سبک زندگی سالمی داشت. کنترل فشار خون، ترک سیگار، تغذیه مناسب، فعالیت بدنی منظم و درمان بیماری‌های زمینه‌ای مثل دیابت و کلسترول بالا از جمله راهکارهای مهم هستند.

راهکار پیشگیرانه	تأثیر در کاهش ریسک	توضیحات مکمل
کنترل فشار خون	بسیار زیاد	اندازه‌گیری منظم و مصرف دارو در صورت نیاز
تغذیه سالم و کم‌نمک	زیاد	کاهش چربی، قند و نمک در رژیم غذایی
ترک سیگار	زیاد	باعث بهبود عملکرد رگ‌های خونی می‌شود
ورزش منظم (حداقل 150 دقیقه در هفته)	زیاد	پیاده‌روی، شنا یا دوچرخه‌سواری توصیه می‌شود
کاهش استرس و اضطراب	متوسط	مدیتیشن و خواب کافی مفید هستند

۶. بعد از سکته مغزی چه کارهایی باید انجام داد؟
پس از سکته مغزی، توان‌بخشی منظم، فیزیوتراپی، گفتاردرمانی، مصرف داروهای تجویز شده و پایش وضعیت مغز و قلب توسط پزشک الزامی است. حمایت خانواده و روان‌درمانی نیز نقش مهمی در روند بهبودی دارند.